Дереккөз: www.24.kz

Қысы-жазы жайқалып тұратын бақ немесе тропикалық джунгли. Шығыс Қазақстандағы Украинка ауылында орналасқан жылыжайды дәл осылай атауға болады. Таңғажайып өсімдіктер әлемін өз көзімен көруге ықыласы ауғандар қатары күн санап артып келеді.

Хоббиді бизнеске айналдыра білу де өнер. Саналы ғұмырында инженер-техник қызметін атқарған Людмила Земляная зейнет жасына жеткенде өмірінің жаңа белесіне қадам басты. Осыдан 9 жыл бұрын жылыжай ашып, тропикалық және субтропикалық дақылдарды өсіруге ден қояды. Еңбегі нәтижесіз емес. Ойындағы өсімдіктері өсіп, таңғажайып баққа айналды. Енді түрлі өсімдіктерді көру үшін тұрғындарға шетелге барудың қажеті жоқ. Украинка ауылына келсе болғаны.

Людмила Земляная, жылыжай иесі:

– Өсімдіктер өте бейімделгіш келеді. Бастысы лайық жағдай жасау. Бәрі де классикалық үлгі бойынша жарық беру, суару және қоректендіру болды. Мысалы мен лимонды жақсы көремін. Оның күтімі де оңай. Қыста жарықты аз беру керек. Күтім болса өнім де көп алуға болады. Ал төгілген гүл мен хош иіс жанға жайлылық береді.

Жылыжайда өсімдіктің 500-ге жуық түрі бар. Әрқайсысына ерекше күтім мен қамқорлық қажет. Махаббатқа бөленген жемістер өнімді мол береді. Көпшілікті тәнті еткен алып лимондар мен кішкентай банандарды тамашалаушылар еліміздің түкпір-түкпірінен келеді екен. Мектеп оқушылары да осында.

Мәриям Тұрғанбек, оқушы:

– Мына жерге мен бірінші рет келдім. Маған мына жерде өте ұнады. Соншалықты көп ағаштар мен гүлдерді мен ешқашан көрген жоқпын.

Гүлім Сұлтан, оқушы:

– Маған қатты ұнады. Мен гүлдерді жақсы көремін. Менің есімде пальма, лилия өсімдіктері қалды.Содан кейін мен қызғалдақ көрдім.

Жалпы аумағы мың шаршы метрді құрайтын кешен төрт топтан тұрады.

Мерей Мұратханқызы, Twitter@muratkhankyzy:

– Көздің жауын алатын өсімдіктер мекені. Мұнда тропикалық өсімдіктер де және экзотикалық жемістер де бар. Әсемдік пен эстетика үйлесім тапқан жылыжайда 300-ден аса ұрпағымен әйгіленген Шыңғыс хан тұтынған мурайя өсімдігі бар. Денсаулыққа пайдалы өсімдікті жапон императорлары да қорған ретінде тұтынған деседі.

Өңір натуралистері мен флористері де жылыжайдың тұрақты меймандарына айналған. Ғылыми жұмыстар бойынша келісім жасау үшін еліміздің өзге өңірлерінен де мамандар келеді екен.

Айнаш Кітапбаева, биология кафедрасының меңгерушісі:

– Тропикалық өсімдіктер бар, лимон өсіріледі, ауылшаруашылық дақылдары да өсіріліп жатыр екен. Солардың бәрін көрдік. Енді студенттерімізді жылыжайға әкеліп, жұмыс жасап, байланыста болсақ деген жоспарымыз бар.

Жанға ләззат сыйлар хош иіс, жылы леп, таза ауа, көз тартар гүлдер мен бағалы ағаштар  жылдың төрт мезгілінде жайқалып тұрады. Бастысы, еселі еңбек жемісін беруде.

Авторлары: Мерей Мұратханқызы, Аслан Төлепов

Дереккөз: www.24.kz

Орталық Азия елдері денсаулық сақтау және экология саласындағы түйіткілді мәселелерді бірлесе шешпек.

Осыған орай Алматыда «Қоршаған орта және денсаулық» атты аймақтық кездесу басталды. Жиынға дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының өкілдері, Орталық Азия елдеріндегі экология саласының мамандары және отандық ғалымдар қатысып жатыр.

Сарапшылардың мәліметінше, Орталық Азиядағы экологияға табиғи ресурстардың сарқылуы, зиянды заттардың көбеюі және ауызсу сапасының төмендігі әсер етуде. Еліміздегі экологиялық жағдайды бақылау үшін арнайы атлас жасалған. Нәтижесінде, қазақ жерінің 70 пайызы жарамсыз екені анықталды. Ендігі мәселе – құнары азайып бара жатқан жерлерді қайта қалпына келтіру. «Экологиясы нашар аймақтардағы тұрғындардың денсаулығына көңіл аудару керек», – дейді сарапшылар.

Құралай Кәрібаева, Экология және орнықты даму институтының директоры:

– Жерді тозудың 70 пайызға жеткеніне экологиялық атлас жасады. Соның бүгінгі күні қай сатыда екеніне ауыл шаруашылығы үкіметтен қаржы бөліп, биылдан бастап осы Қазақстанның бүкіл жер ресурсын қайтадан картаға түсірейін деп жатыр.

Бүкіләлемдік денсаулық сақтау ұйымының өкілдері экономикасы дамыған Еуропа елдерінің өзінде ауызсудың нашарлығынан және қоршаған ортаның ластануынан жыл сайын 600 мың адам көз жұмады дейді. Сондықтан көптеген ел баламалы энергияны қолға алып жатыр.

Элизабет Паунович, Бүкіләлемдік денсаулық сақтау ұйымының өкілі:

– Бүкіләлемдік денсаулық сақтау ұйымының мәліметінше, бүгінгі күні 1,4 млн ауру қоршаған ортаның ластануынан туындап отыр. Мұнымен қоса ауызсу мәселесі де көптеген елде шешілмей отыр.

Ғалымдар бас қосқан жиында қоршаған ортаны қорғау арқылы адамдардың өмір сүру көрсеткішін арттыру жолдары талқыланбақ.

Авторлары: Аршын Кемелжан, Сержан Жұмабаев

Дереккөз: www.24.kz

«ЭКСПО-2017» халықаралық көрмесіне өтініш қабылдау аяқталды.

Бүгінге дейін 115 мемлекет пен 20 халықаралық ұйым қатысатынын ресми түрде растады. Бұл туралы «ЭКСПО» көрмесінің халықаралық қатысушылармен жұмыс департаменті директоры Илья Оразақов мәлімдеді. Оның айтуынша, көпшілігі қазірден павильонға заттарын қойып жатыр.

Айта кетейік, халықаралық көрменің басталуына 73 күн қалды.

Илья Оразақов, «ЭКСПО-2017» ҰК Халықаралық қатысушыларымен жұмыс департаментінің директоры:

– Қытай күннен қуат алуға қатысты қызықты жобаларын ұсынбақ. Оған қоса Жапония адамнан жылу алу жұмысын таныстыратын болады. Израиль өз кезегінде жерден қуат алу жобасын қатысушыларға көрсетеді. Осы секілді қызықты жобалар көп.

Дереккөз: www.24.kz

Оралда Жаңару күні мерекесінде жүздеген тал-терек отырғызылды.

Бұл іске билік өкілдері мен белсенді жастар бірдей атсалысып, шаһардың бірнеше ықшамауданында 300-дей терек егілді.

Қарағай мен шырша және қайың ағашының көшеттерін сатып алуға жергілікті бюджеттен 2 миллион теңге қаржы бөлінген. Бұл бағыттағы жұмыстар алдағы уақытта да жалғасады. Ал егілген көшеттерді күтіп ұстау – тұрғындардың міндеті. Сарапшылардың пікірінше, Орал ең жасыл әрі таза қалалардың санатында. «Біз оны мақтан тұтамыз әрі өзіміз де бұл іске өз үлесімізді қоса береміз», – дейді белсенді жастар.

Әлфия Жақсығалиева, М.Өтемісов атындағы БҚМУ тәрбие бөлімінің жетекшісі:

– Тек қана көшет егу емес, сонымен қатар ұрпақтар сабақтастығын көрсететін ардагерлер қауымы, қазіргі таңдағы еңбек демалысындағылар ұрпаққа өзінің тәрбиесін беру арқылы бірге жастармен осындай үлкен акцияны ұйымдастырып жатыр. Бұл акция жалғасын таба бермек.

Дереккөз: www.24.kz

Финляндия Астанада өтетін ЕХРО көрмесіне ерекше дайындалып жатыр.

Өйткені бұл ел инновациялық жетістіктер бойынша әлемде үшінші тұр. Сондықтан «ақылды» технология бағытында көпшілікті таңдандыруға барын салмақ. Бұған қоса биыл Финляндияның Қазақстанмен дипломатиялық қарым-қатынас орнатқанына 25 жыл толды.

Астана өтетін ЕХРО көрмесі финляндиялық өнертапқыштар үшін жаңа мүмкіндіктерге жол ашпақ. Өйткені, осы елдің 50-ден астам компаниясының «жасыл» технологиялары 400 шаршы метрлік павильонға орналасады.

Паула Лехтомяки, Финляндияның мемлекеттік хатшысы:

– Бұл шараның біз үшін маңызы зор. Өйткені, «жасыл» энергетика саласында үлкен жобаларды жүзеге асырып жатырмыз. Енді оны бүкіл әлемге паш етіп, тәжірибемізбен бөліссек дейміз.

Расымен де, Финляндияда жасыл технология бағытында ауыз толтырып айтарлықтай жетістіктер көп. Мәселен, елдегі қоқыстың 90%-ы қайта өңделеді. Сонымен қатар, бензин орнына биоотын, ал көмір орнына биомасса қолданылады. Баламалы қуат көздерінен алынған энергия жалпы қажеттіліктің 38%-ын жабады. Жоспар бойынша бұндай көрсеткішке Еуроодақ елдері 2030 жылға қарай жетуі керек. Ал, Финляндия ол межені қазірден-ақ бағындырып тастады.

Қанат Бозымбаев, ҚР Энергетика министрі:

– Финляндия елінің суды тазалау технологиясы ерекше. Біз оны өзіміздің мемлекетте қолдануға тырысамыз. Бұған қоса, энергетика, логистика, IT технология саласындағы озық жобалармен тәжірибе алмасу көзделіп отыр.

Аталған технологияларды көретін күн алыс емес. Экспо қарсаңында Астана-Хельсинки арасында әуе рейсін ашу жоспарланып отыр. Билет құны 350 еуро тұратын болады.

Авторлары: Аслан Қаженов, Наталья Воробьёва, Омирбек Изимов

Дереккөз: www.24.kz

Толағай теңізі тұрмақ, үлкен көлі жоқ ауа райы ыстық оңтүстіктің шаруалары бекіре өсіріп, одан мол пайда тауып отыр.

Бұрын мақтасымен мақтанатын диқандар осылайша балықты брендке айналдырмақ. Қазірдің өзінде бұлақта өскен бекіреден алтын түстес уылдырыққа дейін алып жатыр. Түлкібастық фермерлер қызыл балық пен форельді көбейтіп, болашақта экспорт әлеуетін арттырмақ.

Әдетте теңіздің ащы суында ғана кездесетін бекіре балығы енді таудың бұлағында да өздігінен өсіп, көбейіп жатыр. Қызыл балықтар осыдан тура 7 жыл бұрын уылдырық күйінде әкелініп, қолмен көбейтілген еді. Енді сол шабақтар уылдырық шаша бастапты. Бекіренің аналық бастары даладағы хауызда табиғи жолмен қыстап шыққан. Ашық аспан астындағы алты әуітте бұдан бөлек 30 мың форель өсіп жатыр. «Таудың өзен-көлдерінде ғана кездесетін балықтың бұл түрі де өте нәзік келеді. Сондықтан күтім керек», – дейді балықшылар.

Андрей Логиновский, балықшы:

 – Балықтың екі түрі де ерекше күтімді қажет етеді. Сондықтан оларға барлық жағдай жасалған. Мысалы, форельге салқын су қажет болса, онда мұздатып жібереміз. Ал бекіреге жылы су қажет болса, онда су жылытылады. Жүйеде мұның барлығы қарастырылған. Қызыл балық күтіміне қарай өнім береді. Мысалы, 20 келі балықтан 2 келіге дейін уылдырық алуға болады.

Бекіре шабағының өсіп-жетілуі үшін кем дегенде екі жыл керек. Ал, уылдырықты 6 жылдан кейін барып береді екен. Өңірдегі ең ірі зауытта балық өсіру үшін қажетті қондырғылардың барлығы бар. Форель мен бекірені де өздері қолмен көбейтеді. Соның арқасында кәсіпорын қазір бекіреден қара және алтын түстес уылдырық алып жатыр. Осылайша теңізде ғана өсетін қызыл балықты жергілікті нарыққа шығаруда. Биылдан бастап сазан мен ақ амур және дөңмаңдай балығын асырамақшы.

Ерік Оспанов, компанияның бас директоры:

– Қазір 60 тонна бекіре балығы өмір сүріп жатыр. 80-90 тонна форель бар. Енді биылдан бастап 200-300 тонна карп балығының, сазан сияқты басқа да балық түрлерін шығарамыз нарыққа.

Фермерлер келушілерге қармақ беріп, балық та аулатады. Осылайша қосымша туристік жүйені де жетілдіруде. Дегенмен бұл салада шешілмей тұрған түйткілдер жетерлік. Балықтарға қажетті азық шетелден тасымалданады. Бағасы да қымбат. Осы мәселені түбегейлі шешу үшін жем-шөп дайындайтын зауыт салу да жоспарланған. «Бұл өзіндік құнға әсер етеді», – дейді мамандар. Бағаның төмендеуі нарық көкжиегін де кеңейтпек.

Ерік Оспанов, компанияның бас директоры:

– Сұраныс өте көп болып жатыр. Басында көп адам түсінбеді. Басқаша қарады бұл балық қалай болар екен деп. Қазір үлгере алмай жатырмыз. Әсіресе форель балығына. Оны өсірудің өзі қымбат. Жем қымбат. Бағасы да арзан емес. Соның өзінде өте көп сатылып жатыр. Біз Алматы, Астана, Қарағандыға жіберудеміз. Енді Ресей сұраныс білдіріп жатыр.

Кәсіпорын жылыжай әдісі арқылы хауыздардың бетіне құлпынай да өсіреді. Осылайша бірнеше шаруашылықты қатар алып жүрген мамандар семинарға жиналған шаруаларға балық өсірудің қыр-сырын толық көрсетіп берді. Қажетті қондырғыларға дейін өздері шығаратын зауыт басшылығы балықпен айналысамын деушілерге қол ұшын созуға дайын екендіктерін жеткізді. Облыс аумағында өткізіліп жатқан көшпелі семинардан көкейге түйгеніміз, әр ауданның ерекшелігіне қарай кооперация құрылса, бұл ауыл шаруашылығының жүйелі дамуына сеп болмақ.

Авторлары: Қанат Жүнісбеков, Ерболат Әбішов, Нұрмахан Бекмұратов